Ðề tài: Pháp y học (phần 1) - Tử thi học

Tweet

II. NHỮNG DẤU HIỆU SAU CHẾT

1. Những dấu hiệu sau chết sớm
1.1. Nguội lạnh tử thi
Khi chết, các cơ quan ngừng hoạt động và không tạo ra năng lượng nữa, nhưng sau khi chết sờ vào tử thi vẫn còn thấy nóng, sức nóng ấy là số năng lượng còn lưu lại của cơ thể khi còn sống. Số năng lượng này sẽ mất dần, trung bình về mùa hè, mỗi giờ giảm đi từ 0,5 – 10C và mùa đông giảm từ 1 - 1,50C. Sự giảm nhiệt độ nhanh hay chậm còn tùy thuộc vào thể trạng béo hay gầy, áo quần dày hay mỏng, tử thi ở trong nhà hay ngoài trời. Thứ tự nhiệt độ của tử thi bắt đầu giảm từ đầu, mặt, các ngọn chi rồi tới gốc chi, sau cùng là nách, bụng, tầng sinh môn. Ðể xác định thời gian chết cơ quan an ninh Scothland đã đưa ra công thức tính thời gian dựa vào sự giảm nhiệt độ của tử thi:
Thời gian sau chết = (37oC - To) / 1,5oC
Trong đó: 370C là nhiệt độ trung bình của cơ thể sống.
T0 là nhiệt độ của tử thi khi khám nghiệm, được lấy ở hậu môn.
1,50C là nhiệt độ trung bình của tử thi mỗi giờ mất đi.
Ví dụ: Tại thời điểm khám nghiệm đo được nhiệt độ tử thi 250C, như vậy ta xác định được thời gian của nạn nhân đã chết cách thời điểm khám nghiệm là 8 giờ.
1.2. Sự giảm trọng lượng
Người ta xác định được rằng sau khi chết, nước ở tử thi sẽ mất dần qua bốc hơi ở bề mặt tử thi, khiến trọng lượng của tử thi giảm đi. Trung bình trọng lượng giảm 1kg mỗi ngày. Vì mất nước nên giác mạc trở nên mờ đục, nhãn cầu xẹp, môi và da nhăn nheo. Ðối với những tổn thương da khi còn sống như: xây xát, ép, hiện tượng mất nước tạo nên hình ảnh y pháp gọi là da bìa, nghĩa là nơi này màu xám khô, rắn chắc, khó cắt.
1.3. Hoen tử thi
Hoen tử thi là những điểm hoặc mảng sắc tố xuất hiện sau khi chết, do sau chết máu không đông và dần dần đọng lại ở những vùng thấp của tử thi. Huyết sắc tố (Hemoglobin) ngấm vào trong các tổ chức ở những nơi ấy, lúc đầu thì chỉ tạo thành những điểm có màu hồng, sau đó tạo thành những mảng có màu tím nhạt rồi tím sẫm. Ðiều đáng lưu ý là những nơi bị tỳ, đè ép thì không xuất hiện hoen (thắt lưng, nịt vú...).

Hình 1. Hoen tử thi

Hoen xuất hiện 2 giờ sau chết, trong thời gian đầu nếu thay đổi tư thế của tử thi thì vết hoen cũng thay đổi. Trên 10 - 12 giờ sau chết, các vết hoen cố định, mặc dù tử thi thay đổi, nhưng vết hoen không thay đổi theo. Ví dụ: Khi chết tử thi nằm ngửa, hoen tử thi sẽ xuất hiện mặt sau cơ thể, nếu sau 10 giờ lật úp xác xuống một thời gian, thì hoen vẫn ở phía sau lưng chứ không xuất hiện ở mặt trước cơ thể.
Như vậy, vị trí của hoen phản ánh tư thế lúc chết, đây là dấu hiệu rất quan trọng để ta biết có sự thay đổi tư thế của tử thi không. Ngoài ra hoen tử thi còn có một vài đặc tính nữa ta cần chú ý:
- Hoen tử thi xuất hiện sớm và có màu tím sẫm trong các trường hợp chết ngạt.
- Hoen màu hồng nhạt khi chết trong chất lỏng.
- Hoen màu đỏ tươi (màu cánh sen) khi trúng độc oxide carbon (CO), axid xyanhydric (HCN) và muối của nó (ngộ độc sắn) và trúng độc thuốc ngủ Bacbituric.
1.4. Cứng tử thi
Sau chết, men ATP (Adenozine Triphosphate) của tổ chức thoái hóa giải phóng acid lactique, acid này làm đông protéine của các sợi cơ, khiến cơ bị co cứng lại và kéo theo sự cứng xác. Hiện tượng co cứng cơ được xác định theo thứ tự: Các cơ ở mặt (cơ nhai), ở thân, chi rồi các cơ trơn ở phủ tạng. Trẻ sơ sinh, người già yếu, người chết trong tình trạng nhiễm trùng, suy kiệt, hiện tượng cứng xác xảy ra rất chậm và ít. Thông thường, đặt tử thi nằm ngửa thì tư thể co tự nhiên là: Hai tay hơi co ép vào mạng sườn, hai chân duỗi thẳng.
Sự cứng xác xuất hiện khoảng 2 giờ sau chết và có thể kéo dài đến 48 hoặc 72 giờ. Ðối với những trường hợp chết ngạt hoặc có hiện tượng vùng vẫy trước khi chết thì hiện tượng cứng xác xảy ra sớm hơn. Trong vòng từ 2 đến 6 giờ, nếu phá cứng thì sẽ xuất hiện cứng trở lại. Sau 6 giờ, nếu phá cứng thì hiện tượng cứng không xuất hiện trở lại nữa. Ðây cũng là một dấu hiệu quan trọng để phát hiện xem có hiện tượng đụng chạm vào xác không (trong các trường hợp làm giả hiện trường).
2. Những dấu hiệu sau chết muộn
Những dấu hiệu muộn thường biểu hiện bằng sự hư thối. Sự hư thối phụ thuộc vào điều kiện môi trường, cơ thể. Những trường hợp chết đột ngột, trời lạnh, sự hư thối xảy ra chậm hơn. Những trường hợp trời nắng nóng, chết do nhiễm trùng máu thì sự hư thối xảy ra nhanh hơn.
2.1. Mảng lục
Ðiểm xuất phát của mảng lục là ở hố chậu phải sau đó lan ra hố chậu trái lên khắp bụng, ngực, mặt lưng và tứ chi. Mảng lục hình thành là do vi khuẩn yếm khí sinh ra khí hydrogen sulfur (H2S) đẩy vào trong máu lên gần mặt da và kết hợp với huyết sắc tố (Hemoglobin) tạo nên sulfhemoglobin có màu lục. Màu lục sẽ dần dần biến thành màu nâu lục, nâu tím rồi đen.
2.2. Sự hư thối
Khi vết lục lan ra toàn thân, tử thi căng to, mặt biến dạng, lớp biểu bì dần dần bong ra, móng tay móng chân long ra, tóc rụng (lông tóc móng không bị hư thối), các nội tạng mủn nát, cùng với sự phát triển của nấm, dòi, bọ... ở bề mặt da, sự hư thối làm tan rã dần phần mềm. Cuối cùng là bộ xương và răng sẽ có hiện tượng mục ải (momie) thường trên 5 năm.

Tweet

III. SỰ BẢO TỒN XÁC

1. Bảo tồn tự nhiên
Tử thi nằm ở ngoài trời, trong bầu không khí thật khô ráo hay nếu nắng to, thì có thể khô đét lại, đó là sự ướp khô tự nhiên. Nếu chôn ở nơi đất thật khô hay nhiều cát, tử thi cũng được bảo tồn tự nhiên, cũng như tử thi được băng tuyết chôn vùi.
2. Bảo tồn nhân tạo
Ðể giữ cho tử thi tránh khỏi sự hư thối, người ta thường bơm vào tử thi những chất sát trùng mạnh như formol, phenol, cồn bơm trực tiếp vào hệ thống động mạch sau khi chết, rồi lại tiếp tục bảo quản trong môi trường thích hợp như dung dịch formol hoặc quan tài kín (giữ ở nhiệt độ thấp), xác sẽ được nguyên vẹn và lâu dài. Ở xác khô, xác ướp, da nhăn cứng, các tạng teo nhỏ nhưng vẫn giữ được hình dáng (ở Trung quốc, xác chôn 2000 năm với độ sâu 20 m, người ta còn làm được các xét nghiệm về vi trùng và giải phẫu bệnh lý).
IV. ƯỚC LƯỢNG THỜI GIAN CHẾT
Ước lượng thời gian chết có tầm quan trọng giúp cho cơ quan pháp luật dễ dàng và nhanh chóng truy tìm thủ phạm trong các vụ án mạng hoặc tìm tung tích nạn nhân trong các trường hợp không rõ căn cước. Sự ước lượng này chỉ có tính chất tương đối và căn cứ vào dấu hiệu trên tử thi cũng như dấu hiệu ở hiện trường nơi mà tử thi được phát hiện.
1. Sự nguội lạnh tử thi
Nách, bụng, tầng sinh môn là những vùng nguội lạnh sau cùng. Xác còn ấm chưa cứng hoặc cứng chưa hoàn toàn chết dưới 12 giờ. Sờ bụng còn ấm khoảng chết chưa quá 24 giờ. Tử thi lạnh cứng, hoen tử thi thành mảng tím, khoảng chết từ 24-36 giờ. Hoặc có thể vận dụng công thức tính thời gian của cơ quan an ninh Scothland.
2. Hoen tử thi
Trước 2 giờ chưa xuất hiện hoen. Từ 2 đến 10 giờ hoen không cố định (bán cố định). Trên 10 giờ sau chết hoen cố định.
3. Cứng tử thi
Nạn nhân chết dưới 1 giờ chưa cứng xác. Từ 1 đến 2 giờ, tử thi cứng ở phần đầu. Từ 12 - 24 giờ, cứng hoàn toàn. Mất cứng xảy ra khoảng 36 giờ là dấu hiệu của sự hư thối.
4. Hư thối tử thi
Vết lục ở hố chậu phải là biểu hiện của sự hư thối, nó xuất hiện sau 24 giờ đối với mùa hè và 36 - 48 giờ đối với mùa đông. Vết lục lan ra toàn bụng khoảng 48 - 72 giờ. Toàn thân trương căng, da bong và thối đầy mảng lục và mọng nước nạn nhân chết khoảng 1 tuần đối với mùa hè và 1 - 2 tuần đối với mùa đông.
5. Chất chứa trong dạ dày
Chất chứa trong dạ dày phản ánh tình trạng tiêu hóa của cơ thể khi còn sống, người ta dựa vào loại thức ăn và độ nhuyễn của thức ăn để xác định thời gian từ bữa ăn cuối cùng đến khi chết:
- Nước lưu lại trong dạ dày khoảng 1 giờ.
- Cháo lưu lại trong dạ dày khoảng 1 đến 3 giờ.
- Cơm hoặc các loại thức ăn đặc lưu lại trong dạ dày 4 đến 6 giờ.
- Cơm chưa nhuyễn chứng tỏ ở dạ dày dưới 3 giờ.
- Cơm nhuyễn hoàn toàn biểu thị nó ở dạ dày đã hơn 3 giờ.

Hình 2. Cơm chưa nhuyễn trong dạ dày Hình3. Cơm nhuyễn hoàn toàn
6. Các phản xạ siêu sinh
6.1. Phản xạ con chuột
Phản xạ nổi con chuột còn tồn tại 6-8 giờ sau chết. Dùng sống dao chặt vào cơ nhị đầu cánh tay hoặc cơ tứ đầu đùi sẽ xuất hiện một khối u chắc dọc theo đường chặt. Ðối với những người mập cần bộc lộ cơ sau đó mới tiến hành.
6.2. Phản xạ tiết mồ hôi
Tiêm dưới da acetylcholin hoặc pilocarpin, sau 40 đến 60 phút sẽ thấy bề mặt da ở vùng tiêm xuất hiện mồ hôi. Phản xạ này còn tồn tại 6 giờ sau khi chết.
6.3. Phản xạ co, giãn đồng tử
Tiêm vào dưới màng tiếp hợp acetylcholin hoặc pilocarpin sẽ thấy đồng tử co lại. Phản xạ này còn tồn tại 14 giờ sau khi chết.
Tiêm vào dưới màng tiếp hợp adrenalin sẽ thấy đồng tử giãn ra. Phản xạ này còn tồn tại 17 đến 19 giờ sau khi chết.
7. Dấu hiệu sinh vật học và hiện trường
Trong các trường hợp án mạng, khi xác còn tươi hoặc chưa hư thối hoàn toàn, những dấu hiệu trên là cơ sở để ước lượng thời gian chết. Tuy nhiên, trong trường hợp sự hư thối đã làm tan rã tử thi, các dấu hiệu trên không còn giá trị và người ta phải dựa vào các dấu hiệu trên hiện trường, đội quân côn trùng phá hủy xác chết, tùy theo từng thời điểm của quá trình hư thối mà có các loại côn trùng khác nhau.
Ví dụ: Chu kỳ sinh trưởng của ruồi như sau:
- Giai đoạn từ trứng nở thành ấu trùng khoảng 2 ngày.
- Giai đoạn từ ấu trùng phát triển thành nhộng kéo dài khoảng 12 ngày.
- Giai đoạn từ nhộng phát triển thành ruồi con kéo dài khoảng 14 ngày.
Nếu trên xác chết tìm thấy vỏ nhộng thì thời gian ít nhất xác đã có mặt tại hiện trường là 28 ngày.
Chấy rận có thể sống ở trên xác khoảng 6 ngày. Nếu thấy chấy rận đã chết hết thì thời gian chết của nạn nhân là trên 6 ngày.
Ngoài ra, người ta còn xem xét ngày tháng trên báo chí, thư từ ở nạn nhân. Xem xét dấu chân trên hiện trường, đất cát trôi lên tử thi. Dựa vào sự biến đổi diệp lục của cỏ nơi tử thi đè lên, bình thường diệp lục bị mất sau 8 ngày hoặc dựa vào sự mục nát hoặc sự tái sinh của cây cỏ ở hiện trường để ước lượng thời gian chết.

Tweet

THƯƠNG TÍCH HỌC - Y PHÁP CHẤN THƯƠNG

Chấn thương bao gồm mọi tổn thương do các vật bên ngoài tác động vào cơ thể. Hình thái của tổn thương phụ thuộc vào loại vật tác động, trọng lượng, áp lực của vật và vị trí giải phẫu.
Thương tích do các vật gây nên là bằng chứng thực thể mà giám định viên dựa vào để đánh giá mức độ tác hại đối với cơ thể nạn nhân, giúp cơ quan pháp luật định đúng mức án đối với hung thủ.
I. NHỮNG TỔN THƯƠNG CƠ BẢN CỦA THƯƠNG TÍCH
1. Tổn thương phần mềm
Mức độ tổn thương của phần mềm phụ thuộc vào vật, lực tác động vì vậy tổn thương ở phần mềm có các mức độ khác nhau.
1.1. Vết xây xát
Tổn thương này có thể thấy ở ngoài da hoặc trong phủ tạng, dưới hình thức vết hoặc mảng xây xát, là tổn thương làm mất một phần biểu bì da, thanh mạc hoặc vỏ bao các phủ tạng. Lúc đầu, vết xây xát đỏ rướm máu hoặc không, có màu hơi sẫm, có vảy khô che phủ, cứng. Qua kính hiển vi
thấy đọng hồng cầu, phía trên phủ một lớp huyết tương, từ 7 đến 12 ngày vảy bong.
1.2. Bầm máu
Tổn thương này làm vỡ các mạch máu nhỏ dưới da hoặc trong phủ tạng. Ðặc điểm của vết bầm máu là nơi tổn thương vẫn bằng
phẳng, có màu tím nhạt hoặc sẫm. Sự hiện diện của vết bầm máu chứng tỏ thương tích

này xảy ra khi còn sống. Tổn thương này cần phân biệt với hoen tử thi hay vết xuất huyết của một số bệnh về máu như bệnh ưa chảy máu (hemophilie), bệnh bạch cầu (leucemie). Dựa vào sự thay đổi màu sắc của vết bầm máu (mảng bầm máu trên 1cm2), ta có thể ước đoán được thời gian xảy ra thương tích:
- Màu tím: Tổn thương xảy ra khoảng một vài giờ.
- Màu đen: Tổn thương xảy ra khoảng 2 đến 3 ngày.
- Màu xanh đậm:Tổn thương xảy ra khoảng 3 đến 6 ngày.
- Màu xanh lá mạ: Tổn thương xảy ra khoảng 7 đến 12 ngày.
- Màu vàng: Tổn thương xảy ra khoảng 13 đến 25 ngày.
- Sau 25 ngày, thương tích mất dấu vết.
Sự thay đổi màu sắc này là do hiện tượng thoái hóa của huyết sắc tố.
1.3. Tụ máu
Tổn thương này làm dập vỡ các mạch máu vừa hoặc lớn, làm máu tràn vào tổ chức, tạo nên các cục máu đông. Ðặc điểm là nơi tổn thương gồ cao lên, màu tím và tổn thương này chỉ xảy ra khi còn sống.
1.4. Vết thủng
Tổn thương này được tạo nên bởi các loại vật nhọn. Ðặc điểm của tổn thương là hình khe hoặc lỗ thủng với đường hầm tụ máu. Nếu tổn thương ở ngực, bụng thì kèm theo tổn thương ở nội tạng.
1.5. Vết cắt hoặc vết đứt
Tổn thương này làm mất tính liên tục
của tổ chức, tổ chức bị tách rời ra nhưng không
mất đi. Ðặc điểm của tổn thương là:
- Mép vết đứt sắc gọn, có thể nham nhở

Hình 6. Vết thương do vật sắc

nếu hung khí cùn.
- Tổ chức vết thương bầm máu nhẹ, không tụ máu ở mép vết đứt mặc dù xảy ra khi nạn nhân còn sống.
- Vết thương hở miệng.
1.6. Vết chém hoặc băm bổ
Tổn thương được tạo nên do các vật có diện rộng, trọng lượng lớn, tác dụng mạnh vào cơ thể như dao rựa, rìu, búa... với các đặc điểm của tổn thương là:
- Vết thương dài, diện rộng và nông.
- Xung quanh mép vết thương có các vết xước da.
- Nếu vết thương sâu, ở đáy thường thấy có cầu nối tổ chức hoặc vết mẻ xương.
- Nếu hung khí cùn thì thương tích tạo nên vừa có dạng vật chém vừa có dạng vật tày.
1.7. Dập nát
Tổn thương này gây nên do lực đè ép biểu hiện rách da, tụ máu. Tụ máu phần mềm dưới da, tổ chức cơ và các phủ tạng. Loại tổn thương này do vật tày gây nên như: giày xéo, vùi lấp, ngã cao...
2. Tổn thương phần cứng
Khác với tổn thương ở phần mềm, tổn thương ở phần cứng tồn tại được rất lâu và không bị quá trình hư thối xóa mờ dấu vết. Các hình thái tổn thương xương có thể gặp là:
2.1. Rạn xương
Là tổn thương thường gặp, được biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau:
- Ðường rạn đơn độc ngắn hoặc dài.
- Ðường rạn tỏa nhánh hình nan hoa hay nan quạt.
- Nhiều đường rạn bắt chéo nhau.
- Ðường rạn kèm theo vỡ và lún xương.
2.2. Lún xương
Gồm một hoặc nhiều mảnh xương vỡ bị đẩy vào phía trong, thường gặp trong chấn thương xương sọ.
2.3. Thủng xương
Thường do các vật nhọn tạo nên như: Ðường đạn, mũi giáo, tuốc - ne - vít (tournevis)... Thủng xương ít khi đơn độc mà có kèm theo rạn xương hoặc vỡ xương.
2.4. Gãy xương
Thường gặp ở các xương dài, là tổn thương làm mất tính liên tục của xương, có thể bị gãy làm hai hoặc nhiều mảnh, tách rời hoặc dính liền nhau.
Có hai loại gãy xương là gãy xương trực tiếp và gãy xương gián tiếp.
2.5. Vỡ xương
Tổn thương do lực tác dụng mạnh tạo nên nhiều mảnh xương.

Hình 7. Gãy xương cẳng chân Hình 8. Vỡ xương sọ
2.6. Trật khớp
Là đầu xương bị trật ra khỏi ổ khớp đối với xương dài hoặc các mảnh xương chồng lên nhau đối với xương dẹt.

Tweet

II. VẬT GÂY THƯƠNG TÍCH
Tất cả những tổn thương ở phần cứng và phần mềm đều do các vật gây nên. Mỗi loại vật tác dụng trên cơ thể tạo nên những tổn thương có đặc điểm riêng của nó, chính những đặc điểm này giúp cho giám định viên phán đoán được loại hung khí gây nên. Trong Y pháp, người ta phân biệt 3 nhóm vật gây nên thương tích là: Vật tày, vật sắc và vật nhọn.
1. Vật tày
Trong các loại hung khí, vật tày rất đa dạng như: Nắm tay, khuỷu tay, gót chân, hòn đá, mặt đường, nền nhà, bức tường, gậy... Mỗi loại vật tày có thể gây nên nhiều loại tổn thương khác nhau
1.1. Những tổn thương do vật tày
- Phần mềm: Xây xát, bầm máu, tụ máu, dập nát.
- Phần cứng: Rạn xương, lún xương, gãy xương, vỡ xương và trật khớp xương.
1.2. Ðặc điểm tổn thương do vật tày
- Tổ chức vết thương dập nát, bầm, tụ máu.
- Bờ vết thương nham nhở.
- Vết thương có thể có cầu nối tổ chức.
2. Vật sắc
Là những vật có lưỡi như: Lưỡi dao lam, dao nhíp, dao phay... hoặc có bản mỏng như: Cật tre nứa, mảnh thủy tinh... tác động bằng cách: Cắt, chém, bổ... Thương tích được hình thành do sự đè ép và lướt đi trên bề mặt cơ thể.
2.1. Thương tích tạo nên do vật sắc
- Ðối với phần mềm: Vết cắt, vết chém.
- Ðối với phần cứng: Vết đứt xương, mẻ xương.
2.2. Ðặc điểm thương tích do vật sắc
- Vết thương dài và nông.
- Mép vết thương phẳng gọn, không dập nát, ít bầm máu.
- Ðuôi vết thương nhọn (dạng đuôi chuột) tận cùng nông ở trên biểu bì.
- Vết thương hở miệng: Nếu vết thương dài, sâu và tổ chức da căng thì hở càng lớn.
- Vết thương có đầy đủ tổ chức khi phục hồi.
2.3. Sự biến dạng của thương tích do vật sắc
Sự biến dạng của thương tích phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Ðặc điểm của vật sắc, phương thức gây nên và vị trí giải phẫu nơi tổn thương.
- Vết cắt: Lưỡi dao đi nghiêng, thương tích có mảnh hoặc vạt da.
- Thương tích thẳng hay cong là do nơi bị thương phẳng hay tròn, hoặc do nạn nhân thay đổi tư thế.
- Lưỡi hung khí mẻ hoặc cùn tạo nên vết thương nham nhở.
2.4. Những tình huống xảy ra thương tích do vật sắc
- Do nạn nhân gây nên: Thương tích thường gặp ở những vùng mà tay nạn nhân dễ dàng tạo ra như: Cổ, ngực, bụng, cổ tay. Ðặc điểm thương tích tự gây nên là nông và nhiều vết chạy song song.
- Do nạn nhân tự bảo vệ: Các thương tích này thường gặp ở bàn tay, cẳng tay là do động tác chống đỡ, né tránh hung khí.
- Do người khác gây nên: Thương tích có thể gặp mọi nơi trên cơ thể.

Hình 9. Vết thương do nạn nhân tự gây Hình 10. Vết thương do nạn nhân bắt dao
3. Vật nhọn
Vật nhọn là những vật có đầu nhọn hoặc mũi nhọn.
3.1. Phân loại vật nhọn: Có 2 loại
- Vật nhọn không lưỡi (vật nhọn thông thường): Là những vật chỉ có đầu nhọn như dùi, kim, đinh, đầu đạn...
- Vật nhọn có lưỡi: Bao gồm
+ Vật nhọn có 1 lưỡi như dao mổ, dao nhíp, dao bầu...
+ Vật nhọn có 2 lưỡi như dao găm, lưỡi lê...

3.2. Thương tích tạo nên
- Phần mềm: Tạo nên các vết thủng đơn thuần hoặc vết thủng kèm theo vết cắt.
- Phần cứng: Tạo nên vết thủng xương.
3.3. Ðặc điểm thương tích
3.3.1. Vết thương do vật nhọn thông thường
- Miệng vết thương hình bầu dục, hình khe, có độ sâu lớn, rãnh xuyên, có lỗ vào và có thể có lỗ ra.
- Kích thước của vết thương ở trên da nhỏ hơn kích thước của hung khí do sự đàn hồi của da.
- Xung quanh lỗ đâm có thể thấy vòng xước da nếu bề mặt của vật đâm thô ráp.

Hình 12. Vết thương do vật nhọn thông thường

3.3.2. Vết thương do vật nhọn có lưỡi sắc
Ðặc điểm thương tích của loại vật này là vừa tạo nên lỗ thủng vừa tạo nên vết cắt.
- Có hình khe: Với vật nhọn 1 lưỡi thì có một đầu tù và một đầu nhọn, đầu tù nhiều hay ít là do sống dao dày hay mỏng. Với vật nhọn 2 lưỡi thì hai đầu vết thương đều nhọn.
- Mép vết thương bằng phẳng, không bầm máu hoặc rất ít bầm máu.
- Rãnh xuyên có thể có cả lỗ ra. Thông thường, rãnh xuyên có chiều dài ngắn hơn chiều dài của vật gây thương tích, nhưng cũng có trường hợp chiều dài của rãnh xuyên dài hơn vật gây thương tích, gặp khi hung thủ đâm mạnh và dao có chắn, trường hợp này thường có ấn của chắn dao.
- Miệng lỗ vào chính có thể có vết rách phụ do tác động rút dao gây nên.
- Chiều dài của miệng lỗ vào phụ thuộc vào góc đâm của hung khí so với bề mặt da. Nếu đâm thẳng góc, kích thước của vết đâm bằng kích thước của hung khí. Nếu đâm chéo góc thì kích thước của vết thương lớn hơn kích thước của hung khí (bản dao).
III. NGUYÊN TẮC GIÁM ÐỊNH Y PHÁP CHẤN THƯƠNG
1. Xác định loại vật gây thương tích
- Bao giờ cũng rửa sạch vết thương để đánh giá, phân loại tổn thương nhưng không làm biến dạng thương tích.
- Xác định vị trí của thương tích.
- Ðo các kích thước của vết thương.
- Mô tả màu sắc, tính chất của thương tích.
- Mô tả kỹ bờ (miệng) vết thương.
- Mô tả hướng của thương tích.
2. Phân biệt thương tích có trước khi chết hay sau khi chết
Nguyên tắc chung: Tất cả các thương tích, dù nặng hay nhẹ, xảy ra ở một cơ thể sống đều có bầm máu và có sự co kéo tổ chức.
2.1. Phải rửa sạch vết thương: Nếu bầm máu, tổ chức rửa không mất màu, đó là tổn thương trước chết và ngược lại là tổn thương sau chết. Ðây là dấu hiệu quan trọng nhất để phân biệt vết thương xảy ra khi còn sống hay khi đã chết. Mảnh tổ chức học của tổn thương bầm máu sẽ có hồng cầu trong tổ chức đệm.
2.2. Quan sát kỹ miệng vết thương, thường rõ nhất là vết thương do vật sắc. Vết thương do vật sắc ở người sống bao giờ cũng hở miệng do các sợi chun dưới da sau khi bị đứt co lại tạo nên hình ảnh này, còn đối với những miệng vết thương gây ra sau khi chết, bao giờ cũng gần như khép kín, bởi các sợi chun đã mất tính đàn hồi.
Tổ chức học: Nhuộm các sợi chun của tổ chức dưới da ở vết thương bằng orcéine, nếu các sợi chun co lại thì thương tích xảy ra trước chết nếu sợi chun giãn thẳng là thương tích xảy ra sau khi chết.
3. Phân biệt vết bầm máu và hoen tử thi
Hoen tử thi bao giờ cũng nằm ở phần thấp của cơ thể, rạch da tại nơi đó và rửa ngay sẽ bị mất màu đối với vết hoen sớm và nhạt màu đối với vết hoen muộn. Bầm máu có thể xảy ra ở bất cứ vị trí nào trên cơ thể, và khi rạch tổ chức rửa nước sẽ không bị nhạt hoặc mất màu. Mảnh tổ chức học của vết hoen không thấy hồng cầu trong tổ chức đệm.
4. Phân biệt vết tự gây án và án mạng
Ðây là vấn đề rất khó khăn, đòi hỏi phải kết hợp nhiều yếu tố mới có thể phân biệt được và có thể dựa vào những yếu tố sau:
- Những dấu hiệu ở hiện trường.
- Xem xét yếu tố thuận tay của nạn nhân.
- Những vết thương đó mà diện tay nạn nhân có với tới không.
- Những điểm bất hợp lý trên tử thi.
5. Phân biệt dấu vết côn trùng, súc vật ăn tử thi với các thương tích do vật gây nên
Các vết thương do súc vật, côn trùng ăn thường không có hình thù nhất định và thường gặp ở tổ chức nông. Quan sát kỹ có thể thấy vết cào, xé, rỉa và điều đặc biệt là tổn thương không bao giờ bầm máu.
6. Giám định xương
Nguyên tắc là phải bóc sạch màng xương, gõ từng vùng để so sánh âm thanh, rọi qua ánh sáng để kiểm tra tổn thương rạn xương, đối với những xương cũ, cần phải cưa xương để xem có dấu hiệu bầm máu tủy xương không.
7. Giám định máu
Xác định xem đó có phải là vết máu hay không, phân biệt máu người và máu súc vật, phân loại nhóm máu... Tuy nhiên đây là lĩnh vực chuyên khoa sâu.

Tweet

THƯƠNG TÍCH DO HỎA KHÍ
I. ÐẠI CƯƠNG
Thương tích do hỏa khí là chấn thương cơ giới do hiện tượng đạn thoát ra khỏi nòng súng hoặc hiện tượng phát nổ của một số loại vũ khí như: Bom, mìn, lựu đạn, đạn đại bác... Thương tích do hỏa khí là loại thương tích thường gặp trong Y pháp bởi đất nước ta vừa thoát khỏi chiến tranh nên các loại vũ khí còn tồn đọng rất nhiều trong dân chúng với nhiều loại vũ khí khác nhau, kể cả của các nước Xã hội chủ nghĩa cũng như của các nước Tư bản chủ nghĩa.
Thương tích do hỏa khí thường đa dạng và phức tạp, những thương tích và dấu vết để lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Loại súng, lượng và loại thuốc nổ, tầm bắn... Tuy nhiên các loại vũ khí chúng ta thường gặp là thương tích do các loại vũ khí nhỏ như súng ngắn, súng trường, lựu đạn, mìn...
Ðể có thể giải đáp được những thương tích và dấu vết do hỏa khí để lại, giám định viên cần vận dụng thêm những kiến thức về toán học, vật lý, hóa học, hóa học y pháp (hóa pháp) trong công tác giám định.
II. SƠ LƯỢC VỀ SÚNG ÐẠN THƯỜNG GẶP
1. Súng
1.1. Súng quân dụng (súng trận): Có nhiều loại với tên gọi khác nhau
Súng ngắn: Súng pháo hiệu, K54, K59, Rouleau, Colt45...
Súng dài (súng trường): K44, CKC, AK, Carbine, AR15, AR18...
Cấu tạo chung của súng gồm: Báng súng, nòng súng, kim hỏa, ổ lắp đạn...
Ở các loại súng hiện đại, mặt trong của nòng súng có đường xoắn ốc, còn gọi là rãnh (đường) khương tuyến. Rãnh khương tuyến có tác dụng giữ cho đường đạn (đạn bay) ổn định và đầu đạn chuyển động xoay quanh trục của nó. Chính hai tác dụng này làm tăng độ xa và tăng sức xuyên của đầu đạn, súng của các nước Xã hội chủ nghĩa có bốn rãnh, súng của các nước Tư bản chủ nghĩa thường có sáu rãnh, có thể gặp loại tám rãnh nhưng rất hiếm. Dựa vào đường kính mặt trong của nòng súng, người ta chia súng quân dụng thành ba cỡ nòng:
Cỡ nhỏ: Dưới 5,66mm.
Cỡ vừa: 6,35mm ; 7,62mm ; 9mm .
Cỡ lớn: Trên 10mm .
1.2. Súng dân dụng:
Súng bắn đinh, súng săn công nghiệp có thuốc nổ hoặc không có thuốc nổ (súng hơi), súng săn tự tạo như: Súng hỏa mai, súng kíp...
Ðối với súng dân dụng (súng đạn ghém) cỡ nòng được quy định ngược lại, số cỡ nòng nhỏ thì đường kính nòng súng lại lớn và người ta chia thành 5 cỡ nòng:
Cỡ nòng số 10: 19,30 - 19,70mm
Cỡ nòng số 12: 18,20 - 18,60mm
Cỡ nòng số 16: 16,80 - 17,20mm
Cỡ nòng số 20: 15,60 - 16,10mm
Cỡ nòng số 32: 12,40 - 13,10mm
Nhưng có hai cỡ nòng thường được sử dụng làì cỡ số 12 và cỡ số 16. Ðiều chú ý nhất là mặt trong nòng súng không có rãnh khương tuyến và khi bắn các viên chì đi theo hình tháp mà đỉnh tháp là đầu nòng súng.
2. Ðạn
Mỗi loại súng sử dụng một loại đạn riêng. Tuy nhiên, để thuận tiện trong chiến đấu, người ta thường chế tạo một loại đạn có thể sử dụng được vài loại súng như CKC, AK, K63, trung liên dùng chung một loại đạn.
2.1. Ðạn quân dụng
Mỗi viên đạn được cấu tạo bởi 4 thành phần: Vỏ đạn, kíp nổ (hạt nổ), thuốc súng và đầu đạn:
- Vỏ đạn: Là kim loại thường bằng hợp kim.
- Hạt nổ: Ở trung tâm đáy của vỏ đạn, hạt nổ chứa một hỗn hợp Fulminate thủy ngân, Antimony sulfide , Potassium chlorate và bột thủy tinh.
- Thuốc súng: Có rất nhiều loại, mỗi loại có công dụng riêng của nó, nhưng có hai loại thường dùng nhất là thuốc đen và thuốc trắng.
+ Thuốc đen (có khói) thành phần gồm:
Nitrate kali 75 % hoặc Sulfate 18 %
Lưu huỳnh 13 % hoặc Salpêtre 70 %
Than 12 % hoặc Than 12 %
Ðây là loại thuốc cháy không hoàn toàn, sức đẩy yếu, khi cháy tạo nhiều khói và muội than. Hiện nay ở những vùng rừng núi vẫn sử dụng loại thuốc này để chế tạo đạn săn bắn. Thuốc có dạng hạt tròn màu đen nhánh.
+ Thuốc trắng (không có khói): Loại này gồm nhiều loại khác nhau như T, T bis, J, M... Trong thành phần có Nitrocellulose hoặc Nitroglycerine, là loại thuốc cháy hoàn toàn, tạo sức đẩy mạnh, không sinh khói và để lại rất ít chất cặn bã (muội). Thuốc thường được sản xuất dưới dạng hình trụ, hình ống, nghiền nhỏ, có khi các hạt thuốc được bao chất chống ẩm.
+ Ðầu đạn: Có 2 phần, phần vỏ được bao bọc bằng đồng, phần ruột có thể đúc bằng chì, thép hoặc bằng hợp kim kết hợp với antimon. Ðầu đạn có thể tròn hoặc nhọn, có trọng lượng trung bình từ 12 - 15 gam. Ngoài ra còn có các loại đầu đạn đặc biệt như: Ðầu đạn cháy, đầu đạn đum - đum (nổ 2 lần)...
2.2. Ðạn dân dụng (đạn ghém)
Mỗi viên đạn ghém được cấu tạo bởi 5 thành phần :
- Vỏ đạn: Có thể bằng hợp kim, nhựa hoặc giấy có bọc hợp kim ở phần đáy.
- Hạt nổ : Cấu tạo như đạn súng trận.
- Thuốc súng: Thường dùng loại thuốc trắng.
- Giấy hoặc bông đệm.
- Các viên chì: Tùy theo mục đích sử dụng mà có nhiều cỡ chì khác nhau. Có hai loại viên chì, loại nhỏ có đường kính từ 1,75 mm đến 5,25 mm và loại lớn có đường kính từ 2,00 mm đến 5,5 mm, trong đó mỗi loại có 8 cỡ khác nhau mỗi cỡ cách nhau là 0,5 mm. Vì vậy số lượng các viên chì (đầu đạn) có thể nhiều hoặc ít. Trong thương tích do đạn ghém, ngoài đầu đạn và thuốc súng thường gặp ở bề mặt vết thương người ta còn có thể thấy giấy hoặc bông đệm.

Hình 13. Viên đạn ghém Hình 14. Viên đạn thẳng

III. THƯƠNG TÍCH DO ÐẠN THẲNG
1. Xác định tầm bắn
1.1. Khái niệm tầm bắn

Hình 15. Ảnh chụp viên đạn khi ra khỏi nòng súng

Tầm bắn là khoảng cách từ tiết diện của đầu nòng súng đến bề mặt tiếp xúc mục tiêu. Khi bắn sẽ có 2 thành phần thoát ra khỏi nóng súng: Thành phần chính là đầu đạn và thành phần phụ là hơi, khói, lửa, mảnh thuốc súng... sẽ đi sau thành phần chính. Thành phần chính là yếu tố đi xa nhất còn các yếu tố phụ chỉ đi được trong một khoảng cách nào đó. Dựa vào các dấu vết của các yếu tố phụ để lại trên bề mặt mục tiêu khác nhau mà người ta xác định được các tầm bắn khác nhau, căn cứ vào đó người ta chia làm 3 loại tầm bắn: Tầm kề, tầm gần và tầm xa.
1.2. Tầm kề: Có thể gặp một trong 3 loại tầm kề sau
1.2.1. Tầm kề hoàn toàn
Ðầu nòng súng áp sát và vuông góc với mục tiêu, khi ấy đầu nòng súng sẽ ăn sâu trực tiếp với rãnh xuyên của vết thương.
- Lỗ vào tròn: Trường hợp điển hình này ít gặp, thấy dấu ấn của một nòng súng hoặc có thể thấy dấu ấn của hai nòng do ghì súng không chặt, đó là vết xước da, vết dầu lau súng... trên da hoặc áo quần.
- Rãnh xuyên: Ðầu nòng súng nối thông với rãnh xuyên nên các yếu tố phụ sẽ lùa theo đầu đạn phá bục da làm bờ vết thương nham nhở có thể lớn hơn cỡ đạn.
- Hầm phá là trường hợp điển hình gặp trong loại tầm này, hầm phá chỉ xảy ra ở tổ chức phần mềm, nó được hình thành do áp lực hơi. Hầm phá có thể có khói thuốc xạm đen, các mảnh thuốc súng còn sót lại. Tổ chức dập nát ở hầm phá có màu hồng tươi do sắc tố cơ (myoglobine) và huyết sắc tố (hemoglobine) gắn với oxide cacbon (CO):

Hình ảnh cơ dập nát và máu ở hầm phá cũng có thể thấy ở lỗ vào và lỗ ra.
- Lỗ ra thường lớn hơn lỗ vào.
1.2.2. Tầm kề không hoàn toàn
Là tầm mà đầu nòng súng chỉ chạm vào nhưng không áp sát mục tiêu, do đó tổn thương có những đặc điểm như sau: Khi súng nổ, một phần khói thuốc súng và hơi tỏa ra trên bề mặt da và phá ngay trên bề mặt da nên tổn thương da rộng và thường có hình chữ thập, đồng thời tạo nên quầng khói quanh miệng vết thương và phía dưới không có hầm phá. Ở vết thương có ám khói và mảnh thuốc súng.
1.2.3. Tầm kề nghiêng
Là tầm mà đầu nòng súng chạm vào mục tiêu nhưng để nghiêng. Tổn thương giống như tầm kề không hoàn toàn chỉ khác là đầu nòng súng hướng về nơi nào thì nơi ấy có ám khói hình bán nguyệt và vết rách da dài về cùng phía. Ở vết thương có mảnh thuốc súng sót lại.
Tóm lại: Trong 3 loại tầm trên thuộc tầm kề bao giờ cũng có ám khói và mảnh thuốc súng còn sót lại trên vết thương. Ðể kiểm tra xem có phải mảnh thuốc súng không người ta dùng que diêm hoặc que sắt nung đỏ ấn vào các mảnh đó nếu đúng nó sẽ bùng cháy.
1.3. Tầm gần
1.3.1. Ðịnh nghĩa
Tầm gần là tầm nằm trong giới hạn tác động của các yếu tố phụ. Ðối với các loại súng chiến
đấu tầm hoạt động của các yếu tố phụ trong khoảng 1 mét và đối với các loại súng săn khả năng hoạt động của nó khoảng 2 mét. Dựa vào sự có mặt của từng loại yếu tố phụ trên bề mặt vết thương có thể xác định được tầm bắn.
1.3.2. Xác định các yếu tố phụ
- Vết cháy (vết bỏng): Sau khi đầu đạn thoát ra khỏi nòng súng, sẽ có một vệt lửa đi theo sau do thuốc súng cháy, thường thấy trong phạm vi từ 20 - 25cm đối với thuốc đen và 10cm đối với thuốc trắng hoặc đôi khi chỉ thấy trên bề mặt mục tiêu vết xám nhẹ.
- Vết khói: Thấy ở khoảng cách 15 - 30cm. Từ 25 - 30cm biểu hiện rất nhẹ, có thể không thấy. Trong một số trường hợp không rõ nhưng muốn xác định, người ta phải chụp bề mặt mục tiêu bằng tia hồng ngoại, càng ra xa vết khói càng nhạt rồi mất hẳn.
- Mảnh thuốc súng: Mảnh thuốc súng không cháy hết văng ra tạo thành hình chóp có đỉnh là đầu nòng. Ðối với súng ngắn mảnh thuốc súng cách đầu nòng 50-60cm đối với súng dài khoảng cách này là 100cm và đây là yếu tố phụ đi xa nhất. Mảnh thuốc súng găm vào biểu bì da, có khi cả lớp trung bì, dấu hiệu này cũng thấy ở áo quần hoặc vật che chắn. Mảnh thuốc súng được biểu hiện bởi các vết lấm chấm đen quanh miệng lỗ vào.
- Vành quệt (vành lau, chùi): Những chất bám ở xung quanh vỏ đầu đạn như: Bụi khói, muội than, bụi bẩn, dầu lau súng... khi đầu đạn đi vào cơ thể, miệng lỗ vào và phần đầu của rãnh xuyên như một chiếc giẻ lau làm sạch đầu đạn. Vì vậy tại đó để lại một vòng xạm đen, lớp xạm đem đó là vành quệt.

Hình 16. Cơ chế hình thành vành trượt, chùi Hình 17. Sơ đồ miệng lỗ vào


a. Vành trượt b. Chất bẩn mang theo a. Vành trượt b. Vành quyệt


c. Vành quyệt d. Hạ bì e. Thượng bì c. Lỗ vào d. Hạ bì e. Thượng bì p. Da


p. Ðầu đạn

1.4. Tầm xa
Tầm xa là tầm mà trên bề mặt mục tiêu không còn thấy dấu tích của các yếu tố phụ mà chỉ thấy đầu đạn sát thương. Khi khám nghiệm không thấy dấu tích của các yếu tố phụ, giám định viên không nên khẳng định là tầm xa mà nên kết luận không thấy dấu vết của tầm gần. Sở dĩ như vậy vì mặc dù nạn nhân bị bắn ở tầm gần nhưng trước khi vào cơ thể đạn đã đi qua vật cản như: Chăn màn, áo quần...
2. Xác định hướng bắn
Khi bắn, đầu đạn có thể đi nhiều hướng khác nhau : Hướng ngang, hướng chếch, hướng lên cao (tà dương), hướng xuống thấp (tà âm)... Việc xác định hướng bắn có thể phán đoán tư thế của người bắn và tư thế của nạn nhân khi đầu đạn xuyên. Ðể xác định hướng bắn người ta dựa vào 3 thành phần của vết thương: Lỗ vào, rãnh xuyên và lỗ ra.
2.1. Lỗ vào
Ðầu đạn khi bắn vào người sẽ ấn lõm da tạo thành hình phễu đồng thời làm căng lớp hạ bì và miết chặt vào mặt ngoài của lớp biểu bì da tạo thành các hiện tượng:
- Lỗ mất da hình tròn hoặc hình bầu dục.
- Có vành trượt (trầy) da quanh mép vết thương.
- Có vành quệt, nếu đầu đạn dính các chất bẩn, sẽ để lại trên áo quần một vòng bẩn xung quanh bờ lỗ vào và phần đầu của rãnh xuyên.
Ðối với tầm kề và tầm gần, việc xác định lỗ vào tương đối thuận lợi nhờ sự hiện diện của các yếu tố phụ.

Hình 18. Lỗ vào xương sọ (nhìn từ ngoài vào và từ trong ra)

2.2. Rãnh xuyên
Là một đường dài kín hoặc hở khi đầu đạn đi qua cơ thể. Có hai loại rãnh xuyên:
- Rãnh xuyên hoàn toàn, là đường hầm nối thông giữa lỗ vào và lỗ ra.
- Rãnh xuyên không hoàn toàn (vết thương chột) là đường hầm tận cùng nằm trong cơ thể, hay chỉ có lỗ vào mà không có lỗ ra.
Những điểm cần lưu ý trong rãnh xuyên là :
+ Không phải khi nào nó cũng là đường thẳng nối giữa lỗ vào và lỗ ra, mà nó có thể là đường cong, gãy khúc vì đạn gặp thớ cơ chắc hoặc xương thì sẽ đổi hướng.
+ Rãnh xuyên ở phổi khó phát hiện vì nhu mô phổi xốp.
+ Rãnh xuyên ở tạng đặc thường kèm theo các tia rạn nứt.
+ Ðối với vết thương chột do đầu đạn đi hết lực, cần khám kỹ để tìm đầu đạn (rất quan trọng), nó có thể nằm trong mạch máu lớn, xoang tim, bàng quang, ống tiêu hóa, các hốc tự nhiên...
+ Trong rãnh xuyên có thể tìm thấy dị vật như mảnh áo quần, xương, đất cát...
2.3. Lỗ ra
Lỗ đạn đi ra không quan trọng như lỗ đạn đi vào, bởi nhiều khi đạn hết tầm thì không có lỗ ra nữa. Lỗ đạn ra thường đa dạng, có thể nhỏ hơn hoặc lớn hơn lỗ vào, hình tròn, hình sao... nó phụ thuộc vào loại đạn và loại súng. Nhưng nguyên tắc chính là không bao giờ có vành trượt và vành quệt. Ở lỗ ra có thể thấy tổ chức, các thớ cơ hoặc bao cơ bị đẩy ra ngoài.
Trong trường hợp tử thi hư thối, muốn xác định lỗ vào và lỗ ra của đạn, cần làm các xét nghiệm mô học hoặc sinh, hóa học để phân biệt. Ðể tìm thuốc súng có gốc nitro, người ta tìm chất có phản ứng với nitro để nhuộm tổ chức

Tìm lỗ đạn vào và ra đôi khi không phải là dễ dàng, có khi chỉ thấy lỗ vào mà không thấy lỗ ra (vết thương chột), hoặc chỉ thấy lỗ ra mà không thấy lỗ vào do đạn bắn qua miệng, lỗ tai, hậu môn...
IV. MỘT SỐ ÐIỂM CẦN CHÚ Ý KHI KẾT LUẬN THƯƠNG TÍCH HỎA KHÍ

Khi tiến hành giám định thương tích do hỏa khí, ngoài việc kết luận về nguyên nhân, hoàn cảnh, thời gian, thể loại chết.. thì giám định viên cần giải đáp được một số vấn đề khác đối với hỏa khí như:
- Xác định được loại hỏa khí gì, hỏa khí phát nổ có mảnh hay không có mảnh.
- Xác định nạn nhân bị bắn bởi loại súng gì, súng trận hay súng đạn ghém.
- Xác định được nạn nhân bị bắn mấy viên, cỡ đạn bao nhiêu.
- Xác định được tầm bắn.
- Xác định được hướng bắn.
Muốn vậy giám định viên phải xác định kích thước, đặc tính của vết thương, tìm kiếm được mảnh hoặc đầu đạn. Tất cả những yếu tố trên nhằm giúp cơ quan điều tra sớm có hướng giải quyết những vấn đề tiếp theo liên quan đến tính mạng của nạn nhân.

Tweet

CHẾT NGẠT

ÐẠI CƯƠNG VỀ CHẾT NGẠT

I. ÐỊNH NGHĨA
Ngạt là hiện tượng ngừng cung cấp oxygen và thừa khí carbonic trong cơ thể.
Ngạt có thể xảy ra nhanh chóng hoặc từ từ và sẽ gây chết nếu nguyên nhân gây nên ngạt không bị loại bỏ.
Bình thường máu trong động mạch gần bão hòa hết oxygen chỉ còn 5% lượng hemoglobin là không bão hòa. Máu trong tĩnh mạch có lượng lớn hemoglobin không bão hòa oxygen chiếm 30%. Mao mạch là trung gian giữa động mạch và tĩnh mạch thì lượng hemoglobin không bão hòa oxygen tại đây là trị số trung bình 17,5% . Tím tái xuất hiện khi lượng hemoglobin khử oxygen tại mao mạch lên đến 30 - 35%. Màu xanh tím trong chết ngạt tươi hơn các trường hợp tím tái do ngộ độc.
Ðối với các tổ chức biệt hóa cao như não, tim... nhu cầu oxygen của tế bào rất lớn, vì nếu thiếu oxygen chúng bị tổn thương sớm nhất.
Ngừng cung cấp oxygen thừa khí carbonic trong cơ thể thấy dưới dạng: Máu thiếu oxygen thực sự nên không đủ cung cấp oxygen cho tế bào đó là những nguyên nhân lấp đường thở. Máu có đủ oxygen nhưng hô hấp tế bào không thu nhận được chúng gặp trong trường hợp ngộ độc acid xyanhydric (HCN) và một số chất khác.
II. PHÂN LOẠI ÐẠI CƯƠNG NGUYÊN NHÂN CHẾT NGẠT
1. Ngạt hoàn toàn
Gặp trong trường hợp treo cổ, chẹn cổ, chết trong chất lỏng, ngộ độc các loại khí oxide carbon (CO), khí carbonic (CO2)...
2. Ngạt không hoàn toàn
Gặp trong các trường hợp dị vật đường thở như viên thuốc, hạt ngô, răng giả... trong khí quản hoặc đường hô hấp ngoài bị cản trở do bịt mũi miệng, trùm chăn kín, ở trong phòng kín không khí không lưu thông. Trong các trường hợp đó khí oxygen giảm, khí carbonic tăng. Ngạt không hoàn toàn có thể chuyển thành ngạt hoàn toàn nếu nguyên nhân gây ngạt không được loại bỏ.
Ngạt hoàn toàn và không hoàn toàn còn gặp trong một số trường hợp bệnh lý như: Phế viêm, phù phổi cấp, bạch hầu thanh quản, khối u chèn ép đường thở...
III. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

Bình thường trong không khí, khí oxygen chiếm 20,96% , khí carbonic chiếm 0,04%... Thực nghiệm ngạt cho thấy khi oxygen trong phòng kín hoàn toàn, giảm 12 - 14% và khí carbonic lên tới 6-8%, thì xuất hiện các triệu chứng: Nhức đầu, thở nhanh, huyết áp tăng... Khi oxygen còn 8% và carbonic lên 12% thì chết. Nếu đường thở lấp hoàn toàn triệu chứng xảy ra 4 giai đoạn:
- Giai đoạn I (khoảng 1 phút): Thở sâu và nhanh, tiếp đó là khó thở, nhịp tim tăng và bất tỉnh.
- Giai đoạn II (Khoảng 2-3 phút): Khó thở ra, nhịp tim tăng, mất các phản xạ, co giật toàn thân, co bóp cơ trơn gây ỉa đái, xuất tinh...
- Giai đoạn III (khoảng 1 phút): Nhịp thở lúc nhanh, lúc chậm, huyết áp giảm do trung tâm hô hấp bị ức chế bởi nồng độ carbonic quá cao trong cơ thể.
- Giai đoạn IV (Khoảng 30 giây): Các trung tâm hô hấp và vận mạch bị ức chế sâu do nồng độ carbonic quá cao, làm tim loạn nhịp rồi thưa dần, huyết áp giảm rõ rệt, mất các phản xạ, đồng tử giãn, cơ mềm, thở ngáp rồi ngừng thở.
Như vậy tổng cộng thời gian sức chịu đựng ngạt không quá 5 phút. Tuy nhiên có nhiều trường hợp chịu đựng tới 10 phút hoặc hơn, đó là những người có rèn luyện tốt như thợ lặn, vận động viên bơi lội, vận động viên chạy marathon...
IV. NHỮNG DẤU HIỆU TRÊN TỬ THI
Tổn thương tổ chức, tế bào trong chết ngạt không có hình ảnh đặc thù mà chỉ có những dấu hiệu chung cho mọi tác nhân gây ngạt.
1. Dấu hiệu bên ngoài
Xung huyết giác mạc, da mặt, cổ, môi. Hoen tử thi xuất hiện sớm lan rộng sau 30 phút, sự cứng xác nhanh và ngắn, sự hư thối xảy ra sớm.
2. Dấu hiệu bên trong
- Các phủ tạng có các chấm chảy máu rải rác ở thanh mạc, thượng tâm mạc, trong não, đôi khi cả tuyến thượng thận.
- Phổi phồng lớn màu tím thẫm bị ứ máu, ở mặt ngoài có những đám khí và chấm xuất huyết (Tardieu) có khi tạo thành mảng, có bọt khí lẫn máu trong khí quản, phế quản.
- Các phủ tạng xung huyết nhưng màu sắc còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây ngạt. Nếu ngạt do thiếu oxygen và thừa carbonic thì có màu đỏ sẫm. Nếu ngạt do tế bào không tiếp nhận được oxygen nhưng oxygen trong máu vẫn đầy đủ thì màu phủ tạng đỏ cánh sen gặp trong các trường hợp ngộ độc chlorate, oxide carbon, acid xyanhydric..
- Bên cạnh những dấu hiệu chung cần tìm các tổn thương đặc thù của từng loại nguyên nhân gây ngạt: Chết treo, bóp cổ, chết trong chất lỏng...

Tweet

CHẾT TREO CỔ
I. ÐẠI CƯƠNG
Chết treo cổ là trạng thái chết do một vòng dây hoặc một vật ấn quanh cổ làm nạn nhân bị ngạt bởi chính sức nặng của bản thân mình.
Chết treo cổ là hình thái thường gặp trong y pháp. Nguyên nhân chủ yếu là tự sát thường gặp ở đàn ông nhiều hơn đàn bà, sau đó là tai nạn có thể xảy ra trong lao động, trèo cây, say rượu... Án mạng thường ít gặp, tuy nhiên dựa vào hoàn cảnh tự sát, nhiều kẻ lợi dụng để treo xác chết nạn nhân sau khi đã gây án.
II. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

Qua các trường hợp nạn nhân được cứu sống và theo dõi trên thực nghiệm người ta tóm tắt qua 4 giai đoạn:
- Giai đoạn I: Cảm giác nóng mặt, nổi đom đóm, đau cổ nặng và đau nhói hai chân, tim đập nhanh, hô hấp chậm rồi bất tỉnh.
- Giai đoạn II: Nhịp tim nhanh, mất các phản xạ, co giật, ỉa đái.
- Giai đoạn III: Hết co giật, thở ngắn rồi ngừng thở hẳn, đây là điểm chết giả, nếu cứu chữa có thể sống
- Giai đoạn IV: Tim đập nhanh, huyết áp cao rồi hạ và chết hẳn.
III. CƠ CHẾ CHẾT TREO CỔ
Ở vùng cổ có 3 bộ phận quan trọng là: Hệ mạch cảnh, khí quản, và thần kinh phế vị. Dây treo sẽ tác động vào 3 bộ phận này và gây nên cái chết. Vì vậy chết treo cổ có thể xảy ra 3 cơ chế
1. Chèn ép mạch máu
Gây thiếu máu, ứ máu và phù não, thường là nút buộc sau gáy.
2. Chèn ép đường hô hấp
Dây treo ép khí quản vào cột sống, đồng thời kéo cuống lưỡi lên làm lấp hầu họng và gây ngạt, thường gặp nút buộc cạnh cổ hoặc sau gáy.
Trên thực nghiệm của Hoffmann và Brouardel cho thấy:
- Sức nặng 2 kg làm tắc tĩnh mạch cảnh.
- Sức nặng 5 kg làm tắc động mạch cảnh.
- Sức nặng 15 kg làm tắc khí, phế quản.
- Sức nặng 25 kg làm ngưng tuần hoàn ở đầu.
- Sức nặng 30 kg làm tắc các động mạch trong cột sống.
3. Do ức chế
Dây treo ép vào thần kinh phế vị và hệ giao cảm xung quanh động mạch cổ, tạo nên phản xạ gây ngừng tim và ngừng thở.
IV. GIÁM ÐỊNH Y PHÁP

1. Tư thế treo
- Treo hoàn toàn (treo lơ lửng) là tư thế treo mà không có bộ phận nào của cơ thể chạm vào vật khác ngoài vòng dây ở cổ.
- Treo không hoàn toàn: Là tư thế treo mà có bộ phận cơ thể chạm vào vật khác ngoài vòng dây ở cổ như chân, lưng, mông, gối... chạm vào đất hoặc các vật khác. Ðối với tư thế treo này có thể có những tổn thương trên cơ thể do hiện tượng đụng chạm gây nên.

Hình 22. Các tư thế treo cổ

2. Loại dây và nút buộc
- Dây treo rất đa dạng, có thể là dây cứng như dây đồng, dây sắt... hoặc dây mềm như dây thừng, dây vải, dây chuối...
- Nút buộc: Có hai loại
+ Nút buộc cố định , có chu vi vòng dây không thay đổi.
+ Nút buộc di động, có chu vi vòng dây thay đổi còn gọi là thòng lọng.
- Vị trí nút buộc có thể ở trước cổ, sau gáy, bên phải hoặc bên trái cổ.
Ðặc biệt có trường hợp không có dây mà cổ nạn nhân móc vào chạc cây.
3. Dấu vết trên tử thi
3.1. Dấu hiệu bên ngoài
3.1.1. Rãnh treo
Là một vết hằn chạy chếch quanh cổ, không khép kín, có đỉnh là vị trí nút buộc. Rãnh treo thường là một vòng không khép kín, vòng kín chỉ gặp trong trường hợp dây treo cuốn hai hoặc nhiều vòng, nhưng bao giờ cũng có một vòng không khép kín.
Rãnh treo điển hình: Nơi nằm sâu nhất thường ở một bên cổ đối diện với nút buộc, thường ở sau tai. Rãnh treo nằm ngang khi nạn nhân treo nằm. Ðặc điểm của rãnh treo gắn liền với đặc điểm của dây treo:
- Dây treo rắn, hẹp: Rãnh treo sâu và rõ, đáy cứng như bìa do ép tổ chức.
- Rãnh treo sâu ở phía đối diện, nông dần và mất hẳn ở vị trí nút buộc, xung quanh rãnh treo có thể thấy các vết xây xát da do nạn nhân giãy giụa.
- Dây treo mềm, bản lớn rãnh treo nông và mờ.
- Rãnh treo là dấu hiệu đặc thù để xác định chết treo, vì thế khi khám nghiệm cần quan sát và mô tả kỹ về hình dáng, màu sắc, kích thước, vị trí, tính chất và đặc điểm của rãnh treo.

Hình 23. Hình ảnh rãnh treo


3.1.2. Các dấu hiệu chung bên ngoài
- Vết hoen tử thi: Dấu hiệu này phù hợp với tư thế treo, nếu treo lơ lửng thì hoen ở phần ngọn chi, treo quỳ hoen ở gối và mặt trước hai chân, nếu treo nằm nghiêng hoen ở mạng sườn phía thấp... Trong trường hợp treo lâu thì hoen mới xuất hiện như trên, nếu mới chết mà đã hạ xuống thì hoen tử thi hình thành theo tư thế hạ.
- Tư thế đầu: Ðầu nghiêng về phía đối diện với nút buộc, nếu như nút buộc ở gáy thì đầu cúi, nút buộc trước cổ thì đầu ngửa...
- Mặt trắng bợt nếu nút buộc ở cằm do máu dẫn lên mặt và đầu ít, loại này chết chậm. Mặt tím tái khi nút buộc ở gáy do máu không lên đầu được, loại này chết rất nhanh.
- Các dấu hiệu không thường xuyên: Lè lười, lồi mắt, xuất tinh, ỉa đái... Những vết bầm máu xây xát có thể thấy ở tay, chân khi nạn nhân vùng vẫy va vào các vật xung quanh.
3.2. Dấu hiệu bên trong
- Ðáy rãnh treo điển hình là một đường màu trắng bóng do tổ chức bị ép, kèm theo các chấm chảy máu nhỏ.
- Bầm máu là dấu hiệu quan trọng, nhất là cơ ức - đòn - chủm, có thể gặp cả ở thanh quản, chảy máu cơ ngực lớn, cơ bả vai.
- Có thể gãy sụn giáp, sụn thanh khí quản, gãy cột sống cổ nhưng hiếm gặp.
- Tổn thương mạch máu: Có thể thấy rách ngang nội mạc động mạch cảnh 5%-10% và bầm máu quanh động mạch cảnh thường là động mạch cảnh gốc.
- Não trắng hoặc xung huyết đỏ rực tùy trường hợp máu có lên được não hay không.
- Các phủ tạng có tổn thương của ngạt nói chung.

4. Phân biệt chết treo hay treo xác chết
Khi có trường hợp treo cổ thì vấn đề y pháp phải đặt ra là xác định chết treo hay treo xác chết.
Chết treo cổ dấu hiệu cơ bản dựa vào là: Các tổn thương đều bầm, ngấm máu kể cả bờ rãnh treo cùng như các chấm chảy máu ở các phủ tạng. Treo xác chết thì không có các dấu hiệu trên. Tuy nhiên trong một số trường hợp các dấu vết không rõ ràng hoặc tử thi đã thối rữa việc xác định thường rất khó khăn.
Chết treo cổ nguyên nhân chính là tự sát. Treo cổ do án mạng ít gặp vì nạn nhân chống cự mãnh liệt, kêu la nên khó thực hiện.
Trong thực tế có những trường hợp tự sát bằng cách bắn, cứa cổ hoặc dùng độc chất nhưng chưa chết sau đó mới thực hiện treo cổ. Vì vậy phải kết hợp khám nghiệm y pháp tử thi với việc xác định điều tra hiện trường để phân biệt tự sát hay án mạng.

Tweet

CHẾT CHẸN CỔ
I. ÐỊNH NGHĨA
Chết chẹn cổ là hình thái chết do bạo lực từ bên ngoài có thể bằng tay, bằng vòng dây hoặc vật cứng chèn ép quanh cổ.
Chẹn cổ thường gặp trong án mạng đối với trẻ em, phụ nữ, người già yếu vì những đối tượng này chống cự yếu ớt hoặc không có khả năng chống đỡ. Tự tử hoặc tai nạn thường hiếm gặp.
II. CƠ CHẾ GÂY TỬ VONG DO CHẸN CỔ
Cơ chế chết do chẹn cổ tương tự như chết trong treo cổ là chèn ép khí quản, chèn ép mạch máu và phản xạ ức chế. Nhưng trong chẹn cổ vì có sự chống đỡ của nạn nhân nên các cơ chế xảy ra không hoàn toàn và do đó rất phức tạp.
III. CÁC PHƯƠNG THỨC CHẸN CỔ
1. Chẹn cổ bằng tay (bóp cổ)
1.1. Dấu hiệu bên ngoài
Bóp cổ không chỉ đơn giản là có vết tích ở cổ, mà thường có kèm theo các dấu vết chống cự của nạn nhân như bàn tay dính tóc, mảnh vải áo, cúc áo... và những dấu vết thương tích mà hung thủ gây cho nạn nhân trước hoặc trong khi bóp cổ
Tại vùng cổ: Tìm vết ngón tay và vết móng tay, đó là vết lằn ngón tay hoặc vết xước da hình bán nguyệt ở hai bên cổ, có khi còn thấy ở trước cổ, góc hàm, ở xung quanh mũi miệng, vì ngoài hành vi bóp cổ hung thủ còn bịt mũi miệng nạn nhân hoặc nhét giẻ vào miệng.
Tại các vùng khác: Có thể thấy bầm tím ở hai bên mạng sườn do hung thủ tỳ đè gối hoặc vết móng tay ở mặt trước đùi nạn nhân (nữ) khi hiếp dâm, vì vậy cần kiểm tra màng trinh và lấy dịch âm đạo tìm tinh trùng. Trong khám nghiệm cần chú ý vết ngón tay cái,hướng các ngón tay để phán đoán tư thế hung thủ, có trường hợp hung thủ đeo găng hoặc đeo găng bóp cổ bên ngoài khó thấy dấu vết và cần tìm tổn thương bên trong.

Hình 26. Vết móng tay

1.2. Dấu hiệu bên trong
Tại vùng cổ: Tổ chức dưới da chảy máu, bầm tụ máu các cơ quan vùng cổ, bầm máu thành sau họng là dấu hiệu có giá trị chẩn đoán. Ðối với mạch máu thấy chảy máu ở lớp áo ngoài (20%), lớp áo trong bị rách theo chiều ngang (động mạch cấu tạo bởi 2 lớp, lớp ngoài bằng thớ dọc, lớp trong bằng thớ ngang), có thể thấy gãy xương móng hoặc dập sụn nhẫn (thường gặp trong treo cổ), bầm tím tuyến giáp trạng (Thyroid).
Tại các vùng khác: Có thể thấy gãy xương sườn, hệ thống khí phế quản chứa đầy bọt hồng lẫn máu. Hệ thống cơ quan nội tạng có dấu hiệu chung của chết ngạt hoặc có thể thấy vỡ tạng đặc do hung thủ tỳ đè gối.
2. Chẹn cổ bằng dây (thắt cổ)
2.1. Dấu hiệu bên ngoài
Mặt, môi phù, lưỡi lè có bọt ở miệng, chảy máu giác mạc.
Rãnh thắt có nhiều vòng hằn, khép kín quanh cổ có khi không khép kín vì vướng lọn tóc. Rãnh thắt thường nằm ngang, độ sâu rãnh thắt đồng đều nhau, bầm tím da cổ, có thể kèm theo vết xước da do nạn nhân vùng vẫy. Các đặc điểm khác tương tự như rãnh treo.
Cần phân biệt rãnh thắt với:
- Nếp xếp da: Là một rãnh sâu vòng quanh cổ, sờ thấy mềm mại, màu trắng, không bị hủy lớp biểu bì da. Rãnh thắt cứng, thâm đậm và phá hủy lớp biểu bì da.
- Ngấn cổ ở trẻ em và người mập: Ðặc tính chính là lớp biểu bì không bị phá hủy, tổ chức mềm mại.
- Dây lằn đeo cravat và col cổ áo: Do đeo quá chặt hoặc khi xác trương phồng, cần xem cravat, col có trùng vết hằn khi tháo không, lớp biểu bì da không bị phá hủy.
Ngoài ra để phân biệt cần xác định xem có tổn thương bầm máu, tổn thương ở cổ không.
2.2. Dấu hiệu bên trong
Tổn thương bên trong tại vùng cổ tương tự như trong chết treo cổ: Bầm máu các cơ vùng cổ, tổn thương mạch máu, xương móng, sụn nhẫn... nhưng thường nhẹ hơn. Các tổn thương được nằm trên cùng một mặt phẳng.
Tổn thương bên trong các cơ quan nội tạng có dấu hiệu chung của chết ngạt. Ðiều cần chú ý là thắt cổ có thể gặp trong trường hợp tự sát nên cần xem xét nút thắt có hợp lý không, thường nút thắt thuận chiều tay phải.